Pirot - grad meraka, ćilimarske tradicije i afrodizijaka

02. Mart 2016
Muzej Ponišavlja
Muzej Ponišavlja
Peglana kobasica
Peglana kobasica
Zrenje pirotskog kačkavalja
Zrenje pirotskog kačkavalja
Proces proizvodnje kačkavalja
Proces proizvodnje kačkavalja
Hotel AnaLux Spa
Hotel AnaLux Spa
Midžor, Stara planina
Midžor, Stara planina
Pirotski ćilim
Pirotski ćilim
Muzej Ponišavlja - enterijer
Muzej Ponišavlja - enterijer
Momčilov grad
Momčilov grad
Vodopad Tupavica
Vodopad Tupavica
Pirotski brendovi
Pirotski brendovi

Vodimo vas u Pirot – grad na jugoistoku Srbije, nadaleko poznat po kulturnom nasleđu, gumarskoj i tekstilnoj industriji, te autentičnim gastronomskim specijalitetima: peglanoj kobasici, kačkavalju, jagnjetini sa Stare planine, roštilju, ali i po pirotskom ćilimu, čije su šare utkane u genetski kod čovečanstva. Zato ne čudi što je upravo ovaj grad pobednička destinacija konkursa za izbor "Izuzetne destinacije Evrope 2015" u Srbiji (European Destinations of Excellence – EDEN), koji je sprovela Turistička organizacija Srbije na temu “Turizam i lokalna gastronomija".

O bogatoj istoriji Pirota – tog "malog Jerusalima", svedoči srednjovekovno utvrđenje Momčilov grad, brojni manastiri, ali i sačuvani ostaci još iz vremena starčevačke i vinčanske kulture, gvozdenog doba, rimske i ranovizantijske kulture, te perioda pod Turcima. Kroz ovaj grad prolazio je važan antički put "Via Militaris", kasnije poznat kao "Carigradski drum", a danas – Koridor 10.

Jedan od najlepših svedoka prošlosti je i kuća trgovca Hriste Jovanovića, u narodu poznatog kao Mali Rista. Ova kuća na sprat, sagrađena je 1848. godine u balkansko-orijentalnom stilu. Pod zaštitom je države od 1953. godine, 1969. dobija aktuelni naziv Muzej Ponišavlja, a deset godina kasnije biva proglašena za spomenik kulture od izuzetnog značaja. 

- U ovom objektu nalazi se stalna muzejska postavka, koja nosi naziv "Stara kuća Pirota" iz sredine 19. i s početka 20. veka. Cela postavka dočarava izgled bogatijih trgovačkih kuća u Pirotu iz ovog perioda. U prizemlju kuće smešten je ekonomski deo u kom se pripremala hrana, kao i takozvana "niska soba" za prijem Ristinih gostiju. Na spratu se nalaze "muška" i "ženska" soba, salon, gostinska i spavaća soba, kao i "sar'k" soba za odlaganje odeće, u kojoj se čuva i kasa iz apoteke Čeha Karla Skacela – kazuje Tatijana Karanović, kustos Muzeja Ponišavlja, čije su raskošne odaje poslužile kao adekvatna scenografija za Šotrine filmove "Zona Zamfirova" i "Ivkova slava".

Pirotska "vijagra"

Ovaj grad na Nišavi posebno je poznat po kafanskom meraku i etno restoranima, u kojima se na tradicionalan način spremaju čuvena lokalna jela, kao što su slagane, sukane i razvlačene banice, belmuž, punjena suva paprika, pečeno pirotsko jagnje, pohovana boranija, te sarmice u lipovom i vinovom listu... Pirotski ugostitelji se kunu da je njihov roštilj bolji od leskovačkog, a najprepoznatljiviji specijalitet ovog kraja nesumnjivo je peglana kobasica, u obliku potkovice, u čiju čast se u Pirotu održava sajam, svakog poslednjeg vikenda u januaru.

- Peglana kobasica se pravi u periodu od novembra do polovine februara i to od čistog junećeg, ovčijeg i kozjeg mesa. Meso mora da bude prečišćeno od svih žila i loja, kako se ne bi užeglo. Bez ikakve termičke obrade, aditiva i izlaganja dimu, kobasica se suši na promaji, tako što se 40 dana pegla flašom, i to dva puta dnevno. Naposletku se od tri kilograma mesa dobije svega kilogram kobasica – otkriva Predrag Stanković, pirotski ugostitelj i višestruko nagrađivani proizvođač peglane kobasice, čiji se ukus oplemenjuje dodavanjem paprike, belog luka, bibera, ali i lekovitih trava, zbog kojih ova kobasica ima i afrodizijačka svojstva, pa je zovu i "pirotska vijagra".

Tradicionalna receptura pirotskog kačkavalja

Kažu da afrodizijačko dejstvo ima i čuveni pirotski kačkavalj, koji se po tradicionalnoj recepturi proizvodi u Mlekarskoj školi "Dr Obren Pejić" u Pirotu. Sa veštinama pretvaranja ovčjeg, kravljeg ili mešavine ta dva mleka u "pirotski brend" upoznaje nas tehnolog Saša Petrović.

- Pirotski kačkavalj se proizvodi od domaćeg mleka, koje se u kazanima posirava na temperaturi od 25-30 stepeni, potom se presuje, čime dobijamo poluproizvod kačkavalja, takozvanu "baskiju", koja zri na sobnoj temperaturi – leti 5 sati, a zimi i do 5 dana. Zatim sledi pasterizacija: baskija se u korpi od leskovog pruća potapa u zasićeni rastvor vruće vode, temperature oko 76°C – objašnjava Petrović.

Nakon što su štetni mikroorganizmi uništeni, "testo" sira se ručno mesi. U toj fazi, u kačkavalj se dodaje jedini konzervans – krupna nejodirana so, koja se mešenjem ravnomerno raspodeljuje po glatkoj masi, a potom sledi kalupljenje kačkavalja.

- "Pogača" se pažljivo stavlja u kalup, kako plesan ne bi prodrla u unutrašnjost sira. Ovaj proces je jedan od najtežih poslova u mlekarskoj industriji. Posle se sir lagano buši, da bi se istisao vazduh – kazuje šef mlekarske radionice, u kojoj se dnevno napuni 40 ovakvih kalupa, težine oko 10 kilograma. - Sir u kalupima treba da odstoji 24 sata, kako bi se iscedila voda iz njega i kako bi poprimio oblik kalupa, nakon čega sledi sušenje i višemesečno zrenje kačkavalja. Na kraju se sa sira skida buđ, seče se na četvrtine ili se ceo vakumira u kese, i tako se distribuira u prodaju – navodi Petrović, dodajući da se najveći deo proizvedenog kačkavalja proda upravo u Pirotu.

Energija pirotskog ćilima

U ovom gradu, generacijski se prenosi i tradicija tkanja pirotskog ćilima, duga pet vekova. Vredni prsti tkalja iz zanatske radionice "Damsko srce", i danas na vertikalnom razboju, po strogo utvrđenim pravilima, izrađuju ćilime od fine predene vune ovaca sa Stare planine. Pirotski ćilim je jedinstven i po tome što nema lice i naličje, traje 100 godina i ima čudotvorne moći: otklanja negativnu energiju, čuva porodičnu slogu i štiti svog vlasnika.

- Po predanju, koje se vekovima prenosi sa kolena na koleno, šare pirotskog ćilima su simboli iz perioda nastanka čovečanstva. Sve šare služe za zaštitu od negativne energije, magnetnih polja i loših ljudi – otkriva Slavica Ćirić, rukovodilac radionice "Damsko srce".

Ukupno 95 šara sa 122 elementa uknjiženo je u katalog pirotskog ćilima, koji od 2002. godine nosi oznaku geografskog porekla. Ćilim i dobija naziv na osnovu šara u svom središnjem delu. Svaka šara ima posebno značenje, pa tako "đul" označava lepotu duha i tela, "kornjača" donosi dug i srećan život u blagostanju, "bomba" daje snagu i energiju muškarcima, dok je jedna od najpopularnijih šara "gugutka na vraško koleno".

- "Gugutka" je simbol radosti i sreće, a "vraško koleno" je najmisterioznija šara iz perioda nastanka čovečanstva i predstavlja životno kolo. Legenda kaže da se energija šare "gugutka na vraško koleno" spaja sa energijom vlasnika, štiteći ga čak i kad je van svog doma. Šara je toliko moćna da zaustavlja sve zlonamerne goste, a ima čak i snagu da im izvrće i lomi nogu – kazuje naša sagovornica, koja istinski veruje u energiju pirotskog ćilima, u čijim šarama je skriven genetski kod čovečanstva.

Turistički i sportsko-rekreativni centar

Osim po starim zanatima, pirotska opština nekada je bila poznata i po proizvodnji odeće, obuće i auto-guma. Period tranzicije, nažalost, bio je koban po mnoge firme, poput nekadašnjeg tekstilnog giganta "Prvi maj". No, opstala je gumarska industrija i čuvena firma "Tigar", koja danas uspešno posluje pod kapom internacionalnog brenda "Michelin".

Kako saznajemo od predsednika opštine, mr Vladana Vasića, Pirot svoju budućnost vidi u razvoju turizma, ali i sportskih sadržaja – poput novoizgrađenog zatvorenog gradskog bazena, čime će se ovaj grad pozicionirati kao turistički i sportsko-rekreativni centar jugoistočne Evrope. Manjkaju jedino smeštajni kapaciteti, ali će taj problem pokušati da reši novi hotel "AnaLux Spa" u samom centru grada, koji je zablistao na mestu nekadašnje ruine hotela "Pirot".  

Autor: Biljana Bosnić
© "Turistički Svet"

Komentara (0)

Povezane vesti

Turizam
Srbija se predstavlja na sajmu turizma u Japanu
22. Septembar 2017
Turistička organizacija Srbije  predstavlja turističke potencijale naše zemlje u...
Turizam
Na Zlatiboru počela izgradnja gondole - Završetak radova u junu 2018.
22. Septembar 2017
Predsednik opštine Čajetina Milan Stamatović , nalivanjem prvog betona na...
Turizam
Beograd među top 10 destinacija za turiste iz Australije
20. Septembar 2017
Australijski sajt Kayak.com.au predstavio je listu svetskih destinacija koje beleže rast...
Turizam
Brendiranje Vojvodine kao etno-gastronomske destinacije
20. Septembar 2017
Predsednik Privredne komore Vojvodine (PKV) Boško Vučurević i predsednica Udruženja...